واژه­ي ايران در فارسي باستان(airya) ودر فارسي ميانه به شکل «اران»(erān) بوده، و برگرفته از شکل‌ قديمي «airya nama» و به معناي «سرزمين مردمان اصيل» است.
واژه­ي «آريا» در زبان‌هاي اوستايي، فارسي باستان و سنسکريت به ترتيب به شکل‌هاي «اَيريه»(airya)،«اَريه»(āriya)،«آريه»(arya) به کار رفته‌است. و نيز در زبان سنسکريت «اريه»(ariya) به معني سَروَر و مهتر و «آريکه»(aryaka) به معني مَردِ شايستهٔ بزرگداشت و حرمت است و آريايي به‌زبان اوستايي «ائيرين»(airyana) و به‌زبان پهلوي و فارسي دري «اير» خوانده مي‌شود و ايرج به‌زبان آريايي "airya" است. اير در واژه به‌معني «آزاده» و جمع آن «ايران» به‌معني «آزادگان» است.
نام ايران در لغت به معني «سرزمين آرياييان» است و مدت‌ها قبل از اسلام نيز نام محلي آن نيز ايران، اران، يا ايرانشهر بود.[۳]، البته از ۶۰۰ سال پيش از ميلاد تا ۱۹۳۵ در عرصه بين‌المللي با نام پرشيا شناخته مي‌شد[1] که در سال ۱۹۳۵ با درخواست رسمي رضاشاه پهلوي همان نام بومي کشور (ايران) در عرصه بين الملل هم مورد کاربرد قرار گرفت. نام "پرشياً همچنان در زبان‌هاي اروپايي به دليل سابقه تاريخي - فرهنگي اش مصطلح است اما در اخبار سياسي بيشتر از نام ايران استفاده مي‌شود. بيشتر نمايشگاه‌هاي بزرگ فرهنگي- هنري ايران که در سال‌هاي اخير در اروپا برگزار شده مانند «هفت هزار سال هنر ايران» و «امپراتوري فراموش شده» نام "پرشياً را در عنوان خود داشته‌اند.

امپراتوري بزرگ ايران

لوحهای باشکوه تمدن نیاکان ايران
 

فرتوري از منطقه جهاني پارسه ( تخت جمشيد - پرسپوليس )

اثر داريوش بزرگ هخامنشي

سنگ نگاره اهدي تاج شهرياري شاهنشاهان ساساني

 در نقش رستم استان پارس

سنگ نگاره به خاک افتادن والرين امپراتور روم در برابر شاهنشاه ايران

 ساساني ( نقش رستم )

آرامگاه کورش بزرگ هخامنشي / در منطقه جهاني پاسارگاد

به همراه واپسين آرزو

سنگ نگاره پاي کوروش بزرگ در پاسارگاد که حکايت از تسلط وي بر درياها

 و خشکي ها دارد

آتشکده آذرفرنبغ يا کاريان ( اردشير بابکان ) در منطقه اردشير خره

يا فيروز آباد کنوني در استان پارس

معبد 2200 ساله آناهيتا در کنگاور کرمانشاهان يادگار شاهنشاهي جهاني

 اشکانيان ( پارتيان )